O'zbek tilining etimologik luga'ti

Print

ЭЛЛИ К

Tasnif: ’қирқ билан олтмиш оралиғидаги ўнлик дона сон’. Укам бу йил э л л и к ёшга киради. Бу сўз асли қадимги туркий тилдаги ’қўл’ маъносини англатган эл отидан кичрайтириш маъносини ифодаловчи -(и)г қўшимчаси билан ясалган элиг оти бўлиб (ДС, 170), ’бир қўлдаги беш бармоқ’ни билдирган, ’бешинчи ўнлик сон’ маъноси ана шу маънодан ўсиб чиққан; ўзбек тилида л ундоши қатланган, сўз охиридаги г ундоши к ундошига алмашган: эл + иг = элиг > эллиг > эллик. Бу сўз таркибини ’қўл’ маъносини англатган эл отидан -лиг қўшимчаси билан ясалган, сўз охиридаги г ундоши к ундошига алмашган деб талқин этиш ҳам мавжуд (ЭСТЯ, I, 267): эл + лиг = эллиг > эллик. Маҳмуд Кошғарий бу сўзни махсус изоҳлаган ўрнида эллик шаклида (Девон, I, 160), матн ичида эса элик шаклида келтирган (Девон, I, 139). Бундай изоҳлашдан юқоридаги икки талқиннинг биринчиси тўғрироқ экани аён бўлади.