O'zbek tilining etimologik luga'ti

Print

СОЧИҚ II

Tasnif: куёв ёки тўйбола бошидан сочиладиган ширинлик, пул'. Куёв бошидан мўл-кўл сочиқлар сочилди (Ойбек). Бундай от қадимги туркий тилда ҳар томонга тарқатиб ташла—' маъносини англатган сач— феълидан — (ы)р қўшимчаси билан ясалиб (сачьте сачьхғ сач- : ДС, 479), дастлаб 'қурбонлик маросимида сочиладиган нарсалар' маъносини англатган, ҳозирги ўзбек тилидаги маъноси кейинчалик шу маъно асосида юз ага келган; ўзбек тилида ғ ундоши , ундошига, а унлиси â унлисига алмашган, ы унлисининг қаттиқлик белгиси йўқолган: сач— + ық = сачиғ > сачық > сâчиқ. Бу от ЎТИЛда хато равишда сочиқ I сифатининг иккинчи маъноси тарзида берилган. Шуниси қизиқки, бу сўзнинг асосий (изоҳланган) шакли сифатида сўзлашув нутқидаги сочи, шакли танланган, ваҳоланки адабий тилдаги шакли деб сочи, танланиши лозим эди, чунки сочи, сўзида сўз бошланишидаги с ундоши иккинчи бўғиндаги ч ундоши таъсирида ч ундошига айланган, демак, чочи, шакли бу сўзнинг сўзлашув нутқига хос бўлган иккиламчи кўринишига тенг.