O'zbek tilining etimologik luga'ti

Print

ҚАЙСИ

Tasnif: бир неча киши ёки нарсадан биттасини аниқлаш учун бериладиган сўроқ олмоши. Отабек ган- гиб, шошиб сўради: "Қ а й с и қизига унашиб келдингиз? (Абдулла Қодирий). Бу сўз асли қадимги туркий тилда шундай маънони билдирган қайу сўзининг III шахс эгалик қўшимчаси қўшилган шаклига тенг бўлиб (ДС, 408: қайу 2. .. қайусы йарар — 1 қайсиси ярайди'), кейинчалик у унлиси талаффуз қилинмай қўйган, эгалик қўшимчаси бу сўзнинг ажралмас, доимий таркибий қисмига айланган, сўнгра а унлиси ä унлисига алмашган, ы унлисининг қаттиқлик белгиси йўқолган: қайу + сы = қайусы > қайсы > қäйси. Ҳозир зарурият туғилса, бу сўзга эгалик қўшимчаси қайсимиз, қайсингиз, қайсиси тарзида қўшиб ишлатилади.